27 stycznia 2026 roku minęło 40 lat od powołania Stowarzyszenia Twórców Kultury w Tychach. Cztery dekady działalności to historia środowiska, które organizowało plenery, wystawy i warsztaty, zdobywało nagrody oraz aktywnie uczestniczyło w życiu kulturalnym miasta. Z tej okazji członkowie wraz z zaproszonymi gośćmi świętowali w miniony piątek właśnie 27 lutego.
– Szanowni państwo – witał przybyłych gości prezes STK Tychy Andrzej Ryszard Czerwiński – witam przedstawicieli miasta, Rady Krajowej RSTK, instytucji kultury, organizacji społecznych oraz zaprzyjaźnionych stowarzyszeń z Chełmka, Oświęcimia, Andrychowa i Jaworzna. Dziękuję, że jesteście z nami w tym szczególnym dniu. Dzisiejszy jubileusz to dowód na to, że nasza działalność ma sens i że wspólnie potrafimy tworzyć środowisko oparte na pasji, współpracy i ciągłości. Dziękuję wszystkim, którzy przez te czterdzieści lat budowali i nadal budują Stowarzyszenie Twórców Kultury w Tychach.
Podczas jubileuszowych obchodów uroczystego wręczenia odznaczeń i dyplomów dokonali przewodniczący Rady Krajowej Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury Paweł Soroka oraz zastępca prezydenta Tychów Paweł Grosman. Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” otrzymał prezes STK Tychy Andrzej Ryszard Czerwiński. Natomiast dyplomy Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przyznano: Małgorzacie Musz, Stefanii Paduch, Halinie Stanickiej, Annie Polak oraz Urszuli Polubiec.
W swoim wystąpieniu Paweł Grosman podkreślił symbolikę 40-lecia działalności stowarzyszenia, wskazując, że za tym czasem stoi ogrom pracy, pasji i zaangażowania. Zwrócił uwagę, że to właśnie pasja była impulsem do powstania dzieł, wydarzeń i inicjatyw, które przez lata współtworzyły kulturalny krajobraz Tychów. Podkreślił znaczenie kultury jako fundamentu tożsamości i wspólnoty, dziękując twórcom za ich wkład w historię miasta oraz za dzielenie się talentem z mieszkańcami. Szczególne słowa uznania skierował do prezesa Andrzeja Ryszarda Czerwińskiego, akcentując jego rolę w reaktywacji stowarzyszenia i dalszym rozwoju środowiska artystycznego. Następnie przewodniczący RKRST Paweł Soroka przypomniał początki tyskiego środowiska twórców kultury.
– Cieszę się, że mogę dziś być z państwem, bo pamiętam początki tego środowiska. To było Koło nr 12 w ramach Robotniczego Stowarzyszenia Twórców Kultury Województwa Katowickiego. Szybko jednak się usamodzielniliście, a wiele zawdzięczamy Januszowi Chwałkowi, energicznemu działaczowi i twórcy, który potrafił skupić wokół siebie ludzi. Bardzo ważna jest ciągłość, bo to od konkretnych osób zależy, czy organizacja trwa. Dziękuję wszystkim prezesom, aż do obecnego prezesa Andrzeja Ryszarda Czerwińskiego, za aktywność i konsekwencję. Dzięki temu stowarzyszenie należy dziś do najaktywniejszych w naszym ogólnopolskim ruchu. Macie bogaty dorobek plenerów i wystaw, współpracujecie z innymi środowiskami, działacie społecznie. W przemysłowym mieście, jakim są Tychy, takie środowisko twórcze odgrywa szczególną rolę. Buduje wrażliwość i wartości. Życzę, by ta działalność była kontynuowana przez kolejne pokolenia i byśmy spotykali się na następnych jubileuszach – znaczył przewodniczący.
Historia STK w Tychach.
27 stycznia 1986 roku Janusz Chwałek i Arkadiusz Banaś podjęli decyzję o zjednoczeniu grupy malarzy i zarejestrowaniu jej w Wojewódzkim Robotniczym Stowarzyszeniu Twórców Kultury w Wodzisławiu Śląskim jako Koło nr 12 w Tychach. Janusz Chwałek pełnił funkcję przewodniczącego w latach 1986–1990. 9 września 1986 roku wręczono pierwsze legitymacje członkowskie. W dniach 1–2 kwietnia 1989 roku Tychy były gospodarzem I Krajowego Zjazdu Delegatów Robotniczych Stowarzyszeń Twórców Kultury. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele RSTK z Tychów, Mysłowic, Czechowic-Dziedzic, Pszczyny, Mikołowa, Łazisk Górnych, Orzesza, Brzeszcz, Libiąża, Pawłowic, Bestwiny, Miedźnej, Suszca i Katowic. W 1990 roku przewodniczącym został Józef Skupin. W lutym 1991 roku, dzięki jego staraniom, RSTK w Tychach uzyskało osobowość prawną. Funkcję przewodniczącego pełnili następnie: Janusz Chwałek (1993–1995), Daniela Cyrnal (1995–2005) oraz Andrzej Klich (2005–2008). W 1997 roku zmieniono nazwę stowarzyszenia z RSTK na STK, a w czerwcu 2001 roku organizacja została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym. W 2008 roku Andrzej Klich zrezygnował z funkcji. W listopadzie 2009 roku Daniela Cyrnal została likwidatorem STK. 18 listopada 2009 roku stowarzyszenie zostało reaktywowane. Od 2009 roku do dziś funkcję prezesa pełni Andrzej Ryszard Czerwiński. Siedzibą środowiska jest pracownia „Piwnica-Art.” przy ul. Bema 16 w Tychach.
Wystawy, plenery i edukacja
Pierwsze recenzje prasowe dotyczące działalności stowarzyszenia ukazały się 29 kwietnia 1986 roku w „Trybunie Robotniczej” oraz w tygodniku lokalnym „Echo”. W kolejnych latach członkowie STK uczestniczyli w plenerach i wyjazdach artystycznych, m.in. w Wiśle Głębcach (wrzesień 1992), Wilkowyjach (13 lutego 2010 roku) oraz w Mosznej (21–23 czerwca 2019 roku). W dniach 11–13 października 2019 roku odbyła się wycieczka do Pragi. 28 sierpnia 2021 roku stowarzyszenie wzięło udział w wystawie „Narodowa Galeria Niepodległości Polski – 100 obrazów dla Niepodległej” w Warszawie. W kalendarzu działań na stałe obecne są czerwcowe plenery „Malować każdy może” w Paprocanach, spotkania „Przy pędzlu” oraz warsztaty organizowane w przedszkolach i klubach seniora. Członkowie uczestniczą także w plenerach innych stowarzyszeń.
Nagrody i odznaczenia
W ciągu 40 lat działalności członkowie STK otrzymali liczne nagrody i wyróżnienia. Medalem im. Jakuba Wojciechowskiego w Bydgoszczy uhonorowano Janusza Chwałka (1996) oraz Andrzeja Ryszarda Czerwińskiego (2011). Odznaczenie „Zasłużony Działacz Kultury” w 1996 roku otrzymali: Janusz Chwałek, Piotr Machinek, Józef Skupin i Kazimiera Wiśniewska. Odznaczenie „Zasłużony dla Kultury Polskiej” w 2011 roku przyznano: Andrzejowi Ryszardowi Czerwińskiemu, Kazimierze Wiśniewskiej, Arkadiuszowi Banasiowi, Edwardowi Bąkowi i Janowi Śmiłowskiemu. W 2021 roku wyróżnienie to otrzymali: Władysława Gawłowska, Teresa Prejs oraz Bohdan Robert Ginglas. Dyplom za zaangażowanie w krzewienie idei wolontariatu w 2019 roku otrzymała Władysława Gawłowska. Nagrodę „Senior z pasją” w 2016 roku przyznano Andrzejowi Ryszardowi Czerwińskiemu. W 2025 roku Stefania Paduch została laureatką plebiscytu „Dziennika Zachodniego” Osobowość Roku w kategorii „Kultura w Tychach”. Stowarzyszenie otrzymało wyróżnienie w konkursie Tyski Społecznik Roku (1 grudnia 2021 roku). Nominowani w tym konkursie byli: Andrzej Ryszard Czerwiński, Władysława Gawłowska oraz Kazimiera Wiśniewska.
Działalność poza STK
Członkowie stowarzyszenia angażują się również w działalność innych podmiotów o charakterze artystycznym, m.in. w Tyskim Chórze Mieszanym „Presto Cantabile”, Stowarzyszeniu Barwy Śląska, galerii „Piccolo Art.” w Tychach, Klubie Seniora Platyna, Uniwersytecie Trzeciego Wieku w Tychach, Stowarzyszeniu Paleta oraz Stowarzyszeniu Silesia Tak Art.
Czterdzieści lat działalności Stowarzyszenia Twórców Kultury w Tychach to historia środowiska artystycznego, które nieprzerwanie organizuje wystawy, plenery i warsztaty, pozostając ważnym elementem kulturalnego życia miasta.
