Każdego roku, 21 i 22 stycznia, w polskich domach pojawia się wyjątkowa atmosfera: wnuczęta ślą kartki z życzeniami, rodziny zbierają się przy wspólnym stole, a starsze pokolenie z uśmiechem i wzruszeniem odbiera dowody szacunku i miłości. To właśnie wtedy obchodzimy Dzień Babci i Dzień Dziadka – święta, które na przestrzeni kilku dekad stały się stałym elementem polskiej kultury rodzinnej. Choć te dni mają stosunkowo krótką historię, bowiem Dzień Babci pojawił się w Polsce w latach 60. XX w., za sprawą inicjatywy tygodnika „Kobieta i Życie”, a Dzień Dziadka został dopisany do kalendarza w 1981 r., ich znaczenie jest dziś ogromne.
Świętowanie dziadków nie ogranicza się jednak do Polski. Na świecie Grandparents’ Day lub podobne dni dedykowane seniorom obchodzone są w bardzo różnych terminach i formach. W Stanach Zjednoczonych jest to wspólny National Grandparents Day obchodzony w pierwszą niedzielę po Święcie Pracy (Labor Day), z własnym hymnem i symbolem – niezapominajką.
We Francji babcie i dziadkowie mają swoje święto w pierwsze niedziele marca i października, we Włoszech – 2 października, a w wielu krajach europejskich i azjatyckich seniorzy bywają czczeni przy okazji lokalnych dni szacunku dla starszych lub po prostu jako część obchodów rodzinnych.
Wszystkie te święta, niezależnie od daty, mają wspólny cel: docenienie roli dziadków jako strażników rodzinnych tradycji, źródła mądrości i bezwarunkowej miłości. W ich gestach, opowieściach i obecności jest to, co często najtrudniej wyrazić słowami.
Jesień życia – pełna barw, ale i wyzwań
Dla wielu osób starszych Dzień Babci i Dziadka to radosna chwila pełna rodzinnych spotkań, uśmiechów i wspomnień. Jednak dla innych – bolesne przypomnienie samotności i tego, jak bardzo ich codzienność różni się od obrazków ze świątecznych pocztówek. Problemy związane z izolacją mają realne odbicie w statystykach: ponad 55 % osób po 60. roku życia mieszka samotnie, co sprzyja poczuciu wykluczenia i izolacji społecznej.
Badania wskazują, że aż około 40–57 % seniorów odczuwa umiarkowaną samotność, a szczególnie dotkliwa jest ona wieczorami, gdy kontakt z rodziną się urywa. Te statystyki nie tylko ukazują realny wymiar problemu, ale podkreślają, jak ważne są miejsca spotkań, więzi społeczne i aktywizacja, które mogą przeciwdziałać izolacji i poprawiać jakość życia osób starszych.
Samotność nie jest zjawiskiem jednowymiarowym. To nie tylko brak drugiej osoby w domu, ale często poczucie, że świat toczy się gdzieś obok, a relacje społeczne zanikają.
— Jesień życia, choć może być też pięknym etapem, nie jest łatwa. Wiele godzin spędzam przeglądając stare albumy i wspominając czasy, które bezpowrotnie minęły. Zaduma może trwać cały wieczór. Coraz częściej żegnam dawnych przyjaciół i znajomych. Czasami to właśnie samotność jest najgorsza, dlatego wyjście na spacer czy rozmowa przy kawie z kimś bliskim ma ogromne znaczenie. Dobrze pamiętać o nas, seniorach, nie tylko w te styczniowe dni – mówi Maria, 76-latka z Tychów.
Jak robią to w Tychach
Na szczęście wiele lokalnych społeczności zdaje sobie sprawę z tego wyzwania i oferuje seniorom bogatą paletę działań, które pomagają wyjść z domu, nawiązywać kontakty i angażować się w życie społeczne. Tychy są przykładem miasta, które aktywnie wspiera swoich najstarszych mieszkańców.
Jednym z centralnych punktów jest Uniwersytet Trzeciego Wieku – jedna z największych tego typu instytucji w kraju, skupiająca ponad 1400 słuchaczy rocznie. UTW w Tychach oferuje zajęcia z języków obcych, obsługi komputera, turystyki, rysunku, rękodzieła, chóru, nordic walkingu czy gimnastyki. Regularne wykłady, warsztaty i wycieczki stwarzają doskonałe warunki do rozwoju pasji i integracji społecznej.
Kluby Seniora i ośrodki wsparcia w mieście organizują natomiast spotkania przy kawie, zajęcia taneczne, muzyczne, kreatywne, gimnastyczne oraz wycieczki, które pomagają osobom starszym odnaleźć radość codziennego życia w gronie rówieśników.
Z kolei programy miejskie, jak „Aktywni60plus” zachęcają seniorów do uczestnictwa w wydarzeniach kulturalnych i sportowych, a cykliczne imprezy, takie jak Senioriada czy Spartakiada Seniorów oferują wspólną zabawę i możliwość prezentowania swoich umiejętności.
Seniorzy w Tychach mają też dostęp do bezpłatnych kursów komputerowych i szkoleń w ramach projektów społecznych, które pomagają rozwijać kompetencje cyfrowe i społeczne.
– W końcu mam czas, żeby zrobić to, na co wcześniej go brakowało. Chodzę na zajęcia UTW, uczę się języka, chodzę z przyjaciółmi na spacery i czuję, że życie wciąż ma wiele do zaoferowania. A im więcej zajęć zaplanuje w ciągu dnia, tym więcej mam energii – mówi z entuzjazmem 72-letni Leon, rodowity tyszanin.
Świętować, pamiętać, działać
Dzień Babci i Dziadka to znacznie więcej niż tylko okazja do wręczenia laurki czy kwiatów. To moment refleksji nad rolą seniorów w naszych rodzinach i społecznościach, przypomnienie o ich wkładzie w wychowanie kolejnych pokoleń i o wartościach, które niosą ze sobą. To także szansa, by dostrzec tych, którzy nie mają wokół siebie bliskich i zaoferować im wsparcie, uwagę i przyjaźń.
W Tychach seniorzy mają dostęp do szerokiej oferty zajęć, spotkań i programów zarówno bezpłatnych, jak i płatnych, które pomagają im aktywnie uczestniczyć w życiu miasta, rozwijać pasje i budować relacje. Czy to poprzez zajęcia Uniwersytetu Trzeciego Wieku, kluby seniora, fundacje, sportowe wydarzenia czy działania społeczne, miasto stwarza przestrzeń, w której jesień życia może być czasem radości, energii i realizowania marzeń.
– Mówi się, że każdy ma setki problemów, ale kiedy nie ma zdrowia, to problem jest tylko jeden. Zdrowie jest najważniejsze. Do tego warto pamiętać, że to właśnie ludzie wokół nas sprawiają, że każdy dzień ma sens – mówi Teresa, która w tym roku świętować będzie 91 urodziny. I trudno z tym nie zgodzić się w dniu, kiedy dziękujemy babciom i dziadkom za ich obecność w naszym świecie.