Zaczęło się od uważnej obserwacji najbliższego otoczenia, a skończyło na ambitnym projekcie badawczym o międzynarodowym zasięgu. Uczniowie Zespołu Szkół nr 1 im. Gustawa Morcinka w Tychach znaleźli się w gronie „Climate Detectives” – młodych badaczy, którzy w ramach wyzwania Europejskiej Agencji Kosmicznej sprawdzają, jak zmiany środowiskowe wpływają na nasze codzienne życie. Ich cel jest bardzo konkretny: jakość wody pitnej.
Climate Detectives to międzynarodowy projekt edukacyjny Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), realizowany w Polsce we współpracy z ESERO oraz Centrum Nauki Kopernik. Wyzwanie polega na samodzielnym zaprojektowaniu i przeprowadzeniu projektu badawczego dotyczącego zmian klimatu lub problemów ekologicznych – od postawienia pytania badawczego, przez zbieranie i analizę danych, aż po zaproponowanie realnych działań naprawczych.
Projekt realizowany jest w trzech etapach: identyfikacji problemu, jego zbadaniu oraz wdrożeniu lub zaproponowaniu rozwiązań. To nauka w praktyce – wymagająca, zespołowa i osadzona w lokalnym kontekście.
W tegorocznej edycji w Polsce bierze udział ponad 30 zespołów. Wśród nich znalazła się siedmioosobowa grupa uczniów „Morcinka”, pracująca pod opieką Barbary Zegrodnik, nauczycielki fizyki.
Od ogółu do szczegółu
Początkowo tyska grupa planowała projekt obejmujący kilka zagadnień środowiskowych – od jakości powietrza po efekt cieplarniany. Po pierwszym etapie i informacji zwrotnej od jury zdecydowano się jednak na zawężenie tematu.
Jak podkreśla opiekunka zespołu, było to kluczowe dla jakości dalszej pracy. Skupienie się wyłącznie na wodzie pozwoliło uczniom wejść w temat znacznie głębiej, zaplanować bardziej precyzyjne badania i rzetelnie opracować wyniki. Zamiast powierzchownego spojrzenia na wiele problemów, młodzi badacze skoncentrowali się na jednym, ale niezwykle istotnym dla zdrowia mieszkańców.
W naszych kranach
Uczniowie postawili konkretne pytanie badawcze: jak stan rur wodociągowych oraz skład wody pobieranej ze źródła wpływają na jakość wody pitnej?
– Próbki wody badamy w szkolnym laboratorium. Do badań używamy wody pochodzącej m.in. z Jeziora Goczałkowickiego i Wisły, która do niego wpada, a także ze zbiornika Dziećkowice oraz rzek Soły i Przemszy. Będziemy się starali także o próbki ze źródeł podziemnych, bo część tyskich domów korzysta właśnie z takich ujęć – tłumaczą uczniowie Zespołu Szkół nr 1.
Projekt nie kończy się jednak na samych pomiarach.
– Kiedy będziemy mieli gotowe wyniki, chcemy przedstawić je prezydentowi miasta oraz innym miejskim instytucjom, aby skłonić je do działań, takich jak filtrowanie wody pod kątem mikroplastiku i farmaceutyków – dodają.
Cichy problem XXI wieku
Jednym z kluczowych zagadnień, którym przygląda się zespół, jest obecność mikroplastiku w wodzie pitnej.
– Mikroplastik w wodzie na pewno jest, ale stacje uzdatniania wody nie sprawdzają jego zawartości. Brakuje regulacji prawnych w tym zakresie – podkreślają uczniowie. – Udowodniono już, że mikroplastik może przenikać z krwiobiegu do mózgu, powodować stany zapalne i zwiększać ryzyko niektórych chorób neurologicznych. Można go nazwać współczesnym azbestem.
To odważne, ale poparte badaniami naukowymi stwierdzenie pokazuje, że młodzi „detektywi klimatu” nie boją się trudnych tematów – i potrafią mówić o nich odpowiedzialnie.
Nauka przez działanie
W skład zespołu wchodzą: Agata Protaś-Kowalska, Kacper Ogórek, Katarzyna Jabłeka, Jan Górski, Piotr Szpura, Maksymilian Mzyk i Maciej Bielawski. Ich praca to nie tylko nauka ekologii czy chemii, ale również rozwijanie kompetencji przyszłości: pracy zespołowej, krytycznego myślenia, planowania i prezentowania wyników.
– Projekty to właściwie specjalność naszej szkoły. W ramach Tygodnia Edukacji Globalnej co roku odbywają się u nas dni projektowe. To zalążek tego, jak będzie wyglądać edukacja przyszłości, oparta na uczeniu poprzez działanie – mówi Grażyna Jurek, dyrektorka Zespołu Szkół nr 1 w Tychach. – Cieszy fakt, że młodzież już teraz chętnie podejmuje takie wyzwania. To wiedza i doświadczenia, które zostaną z nimi na kolejne etapy edukacji i pracy zawodowej.
Finał już w marcu
27 marca poznamy zwycięzców krajowych etapów Climate Detectives. Reprezentanci poszczególnych państw zaprezentują swoje projekty na międzynarodowym forum we Włoszech. Czy wśród nich znajdzie się zespół z Tychów? Niezależnie od wyniku, już dziś wiadomo, że młodzi badacze z „Morcinka” wykonają ogromną pracę – z korzyścią dla nauki, edukacji i lokalnej społeczności.