O niełatwych relacjach z uzależnionymi

0
154

Za nami XII Zjazd Profilaktyczny. Tym razem panel wykładowy oraz warsztatowy obejmował zagadnienia związane ze współuzależnieniem, a całość odbyła się pod nazwą „Po drugiej stronie uzależnienia. Jak zatroszczyć się o siebie?”. W czasie konferencji podjęto tematy związane z wyznaczaniem granic w relacji z osobami uzależnionymi, wzmacnianiem odporności psychicznej dzieci, a także skutkami toksycznych doświadczeń z dzieciństwa.

Prelegentami zjazdu byli Joanna Flis – psychoterapeutka uzależnień i współuzależnienia w nurcie systemowym, Joanna Szczerbaty – psycholożka, terapeutka uzależnień i specjalistka FAS oraz Adrian Drdzeń – psycholog, pedagog, trener treningu interpersonalnego.

– Cieszę się, że w tak licznym gronie spotykamy się w tyskiej Mediatece. Jest to dla mnie niezwykle ważne, by to wydarzenie miało taki, nieco podniosły, charakter, w końcu znajdujemy się na Sali Koncertowej AUKSO Orkiestry Kameralnej Miasta Tychy. Konferencja jest okazją do wysłuchania specjalistów, a ich wiedza jest wskazówką nie tylko dla osób związanych zawodowo z tematyką wydarzenia, ale przede wszystkim dla nas wszystkich, do wykorzystania w codziennym życiu – mówił w czasie otwarcia Maciej Gramatyka, prezydent Tychów.

Joanna Flis poprowadziła wykład „Współuzależnieni. Jak zatroszczyć się o siebie i budować zdrowe relacje z osobami uzależnionymi”; następnie Adrian Drdzeń zaprezentował prelekcję „Współuzależnienie a zwiększanie odporności psychicznej dziecka”; a końcowy wykład „Jestem DDA. Jak trudno wyjść z rodzinnego domu” przedstawiła Joanna Szczerbaty.
W panelu warsztatowym do wyboru były dwie opcje – „Praca ze współuzależnionym w praktyce” (Joanna Flis) lub „Skutki toksycznych doświadczeń – jakie schematy wynosimy z dzieciństwa” (Joanna Szczerbaty).

Regulacja emocji

Joanna Flis w czasie swoje wystąpienia w kompleksowy sposób wytłumaczyła, na czym polega zarówno uzależnienie, jak i współuzależnienie.
– Moja perspektywa jako terapeutki systemowej, opiera się na środowisku, w jakim wzrasta dana osoba, jak te okoliczności wpływają na rolę, którą później przybiera w społeczeństwie, a także w jaki sposób radzi sobie z emocjami. To, co dzieje się z człowiekiem, jest więc niejako objawem tego, co dzieje się w systemie. Dotyczy to w głównej mierze środowiska pierwotnego. Musimy pamiętać, że dzieci posiadają bardzo wąski zasób umiejętności i możliwości radzenia sobie z emocjami. To od uważności, dojrzałości, responsywności i empatii rodzica-opiekuna zależy, czy potrzeby i uczucia dziecka zostaną prawidłowo odczytane i zaopiekowane. Dzieciństwo jest więc okresem, który może zaważyć na tym, czy w sposób prawidłowy będziemy potrafić regulować swoje emocje w dorosłym życiu. Należy bowiem pamiętać, że źródłem każdego uzależnienia jest nałogowa regulacja uczuć – mówi Joanna Flis.

Jak zaznaczyła psychoterapeutka, obecnie wyróżnia się trzy grupy uzależnień. Pierwszą są uzależnienia od substancji psychoaktywnych, drugą stanowią uzależnienia behawioralne, związane z wykonywaniem konkretnych czynności. Ostatnią grupą, mieszczącą się na granicy obu pierwszych, są e-uzależnienia. Mają moc podobną zarówno do uzależnień od substancji psychoaktywnych, ponieważ pobudzanie dopaminą ośrodka nagrody w mózgu działa w tym przypadku podobnie, jak zażywanie kokainy, jak i uzależnień behawioralnych. Sam fakt częstego sięgania po telefon czy nawyku przeglądania konkretnego medium, jest zachowaniem, które może rozwinąć się w postać nałogową.

Trzy twarze uzależnienia

– W rozmowach na temat współuzależnienia, należy wyjść właśnie od tego, czym jest same uzależnienie, ponieważ intuicyjne metody działania, takie jak konfrontacja, straszenie czy stawianie warunków zwyczajnie nie zadziałają. Spowodują powstanie napięcia, które uzależniony będzie chciał zniwelować, a przecież jedyny sposób, jaki zna i którego używa do regulacji uczuć i poczucia ulgi, jest właśnie jego nałóg – wyjaśnia Joanna Flis. – Uzależnienie to naprzemienne poczucie napięcia i ulgi. Oprócz nałogowego regulowania uczuć, charakterystyczne są jeszcze dwa mechanizmy. Pierwszy z nich – rozpraszania i rozdwajania „ja” – powoduje niespójny obraz samego siebie i problem z odpowiedzią na fundamentalne pytania – kim jestem, jakimi wartościami kieruje się w życiu. Pod wpływem substancji występuje poczucie siły i kontroli nad życiem, z kolei bez stanu odurzenia, pojawiają się przeciwstawne myśli – słabość i bezwartościowość. Ostatni mechanizm – iluzji i zaprzeczania – występuje nie tylko w przypadku osób uzależnionych. To stan, kiedy nasza wiedza, potencjał i intelekt zaczynają działać na naszą niekorzyść. W przypadku nałogów jest to swoisty sposób myślenia i argumentacji, którego celem jest obrona kontynuacji picia lub brania – dodaje.

Co ze mną nie tak?

Warto pamiętać, że współuzależnienie jeszcze kilka lat temu rozpatrywane było głównie w kontekście relacji partner-partnerka lub rodzic-dorosłe uzależnione dziecko. Jak podkreślała prelegentka, obecnie dochodzi nowa grupa współuzależnionych – są to rodzice małych dzieci w wieku około 8-13 lat, które wykazują nieprawidłowe, nałogowe regulowanie uczuć, za pomocą technologii, a więc e-uzależnionych.

– Współuzależnienie można najogólniej zdefiniować jako pozostawanie w bliskiej relacji z drugą osobą, która wprowadza destrukcję w swoje życie i życie swoich bliskich, na którą próbujemy mieć wpływ. Co ważne, cechy współuzależnienia mogą występować nie tylko u osób, które żyją z kimś uzależnionym od substancji czy zachowania, ale też u osób, które pozostają w relacji z kimś, kto na przykład regularnie zaciąga długi czy ma rys osobowości narcystycznej – wyjaśnia Flis. – Współuzależnienie jest zaburzeniem adaptacyjnym, czyli chorobą, która pojawią się, kiedy występuje konkretny stresor, przewyższający naszą możliwość radzenia sobie z daną sytuacją. Zaburzenie polega na przyleganiu do danego stresora. To tak, jakby ktoś próbował ugasić ogromny pożar, nie będąc strażakiem. Nasza obecność, zaangażowanie i miłość nie wystarczą, by uleczyć nałogowca. Zaburzenie adaptacyjne prowadzi do kolejnych chorób, w tym depresji czy zaburzeń lękowych – zaznacza psychoterapeutka.

Flis podkreśliła ponadto, że samo pójście osoby uzależnionej na terapię, nie załatwi problemu, ponieważ osoba współuzależniona tak samo potrzebuje profesjonalnej pomocy. To dwie odrębne choroby.
– Syndrom współuzależnienia to nadmierna kontrola nad człowiekiem, który de facto nie posiada kontroli nad samym sobą. To ciągłe próby znalezienia metody zmiany jego życia – od rozmów, próśb i gróźb, po zamykanie w domu i zabieranie pieniędzy. Zdarza się, że czasem osiągniemy pozorny efekt, na przykład partner nie wypije nic na weselu, co przełamuje bezradność i bezsilność odczuwaną na co dzień. Poczucie wpływu staje się tak silną gratyfikacją dla osoby współuzależnionej, że kontynuuje ona swoje daremne próby i zatraca się w tym procesie. Nadkontrola jest charakterystycznym mechanizmem determinującym zachowanie osoby współuzależnionej. Przylegamy do sytuacji i adaptujemy się do niej w sposób destrukcyjny. A przecież uzależniony nie przez nas pije i nie z naszego powodu może przestać – zaznacza Joanna Flis. – Inną cechą syndromu współuzależnienia jest nadodpowiedzialność, nadopiekuńczość. To organizowanie całego życia rodzinnego, opłacanie samodzielnie rachunków, załatwianie zwolnień lekarskich i wszelkie przejawy ratowania, które mają pomóc przeżyć osobie uzależnionej, a w rzeczywistości – jedynie ją w tym nałogu umacniają. To tworzenie „miękkiej poduszki”, na którą „spada” uzależniony, przez co nie może poczuć i ponieść konsekwencji swojego destrukcyjnego zachowania. Wsparcie i pomoc są ludzkim odruchem, ale dla osoby uzależnionej, to jedynie utrwalenie nieprawidłowej regulacji uczuć. Inną, skomplikowaną kwestią będzie współuzależnienie rodzica, w końcu istnieje prawny obowiązek zajmowania się dziećmi. Właśnie dlatego, terapia i leczenie w tym przypadku przebiega inaczej – wspólnie – i wymaga innych metod – wyjaśnia psychoterapeutka.

Należy pamiętać, że współuzależnienie jako pewien rys osobowości i toksyczna skłonność do budowania relacji opartych na tym specyficznym schemacie, nie zniknie, nawet jeśli partner, partnerka, dziecko czy rodzic wytrzeźwieje. To dwie oddzielne choroby, dlatego tak ważne jest, by zająć się sobą. W przeciwnym razie, niezdrowy schemat, oparty na między innymi wzorcach z domu rodzinnego i deficytach, będzie bezustannie odtwarzany.

Z refundowanej, bezpłatnej pomocy skorzystać można w poradniach leczenia uzależnień i współuzależnienia. Lista certyfikowanych psychoterapeutów znajduje się na stronie Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom.